Blog

Erişilebilirlik testi, web siteleri gibi platformların dezavantajlı bireylere uygunluğunu ortaya koyan yöntemler bütünüdür. Engelli bireyler, sadece fiziksel dünyada değil, sanal dünyada da çeşitli engellerle karşılaşır. Bu çerçevede web siteleri ve web tabanlı uygulamaların, erişilebilir, yani herkes için kullanışlı olması önemlidir. Web İçerik Erişilebilirlik Standartları (WCAG), dünya genelinde web sitelerinin engelliler tarafından ulaşılabilir ve kullanılabilir olması için standartlar koyar. WCAG standartlarını karşılayan siteler ise erişilebilir olarak geçer. Bununla birlikte erişilebilirliği ölçmenin manuel ve otomatik olmak üzere iki biçimi vardır. Hangi şekilde olursa olsun, başarılı bir test için yapılması gerekenler kadar kaçınılması gerekenler de vardır. Bu içeriğimizde projenizi ve bütçenizi korumak için erişilebilirlik testi yaparken kaçınmanız gerekenlere odaklanacağız.

Erişilebilirlik Neden Önemli? Neden Erişilebilirlik Testi Yapmalısınız?

Erişilebilirlik, web sitelerinin ve araçların engelli ve dezavantajlı bireyler tarafından kullanılabilir olmasını ifade eder. Bu noktada web erişilebilirliği, fiziksel, işitsel, nörolojik ve görsel tüm engelleri kapsar. Bununla birlikte erişilebilir bir web sitesi, dolaylı yoldan engelli olmayan bireylere de fayda sağlar. Örneğin insanlar, yaş aldıkça duyma ya da görme yetilerinde kayıplar yaşanması doğaldır. Bununla birlikte erişilebilir web siteleri ve web araçları, işletmelere fayda sağlar. Çünkü genel kullanıcı deneyimini ve pazar erişimini daha iyi hale getirir. Bu çerçevede erişilebilirlik testi, hem engelliler hem de engelli olmayan bireyler için kullanışlı web siteleri tasarlamak için genel durumu görmeyi mümkün kılar. 

Erişilebilirlik Testinde Nelerden Kaçınmalısınız?

Doğru sonuçlar veren bir erişilebilirlik testi için bazı hatalardan kaçınmak önemlidir. Aşağıda test yaparken düşmemeniz gereken hataları ve yanılgıları listeleyeceğiz:

1. Otomatik Araçlara Fazla Güvenmek

Pek çok yazılım ve web tasarım firması, test yaparken otomatik araçlarda yeşil ışık almayı hedefler. Fakat otomatik programlar, mevcut sorunların maksimum %40’ını tespit eder. Geriye kalan kısım ise bağlama ve mantığa bağlıdır. Öte yandan Google, görsel analiz modelleriyle, alt metin ve görselin içeriği arasında tutarlılık olmasını önemser. Dolayısıyla alakasız alt metinler kullanmak, otomatik araçlarda başarı getirse de SEO noktasında yeterli faydayı sunmaz. Aksine Google algoritmaları, spam ya da düşük kaliteli içerik olarak işaretler.

2. “Shift Left” Prensibini İhmal Etmek

Erişilebilirlik testi, projenin sonunda yapılmamalıdır. Çünkü hatalar, tasarım aşamasında fark edilir. Üstelik tasarım aşamasında fark edilemeyen bir hatayı düzeltmenin maliyeti artar. Özellikle yayına giren bir projede erişilebilirlik hatalarını düzeltmek epey pahalıya patlar. Shift left, yani sola kaydırma prensibi, erişilebilirlik testini yayın ve bakım aşamasının önüne çekmeyi ifade eder. Shift left prensibini ihmal etmemek web siteleri açısından şu sebeplerden dolayı önemlidir:

• Maliyet katlanmasının önüne geçer.
• Yapısal hataları ortadan kaldırır.
• Tasarım ve yazılım arasında kopukluk varsa giderir.
• Google’ın yeni nesil botları tarafından taranmayı kolaylaştırır.

Kısacası, erişilebilirlik testi kesinlikle sona bırakılmamalıdır. Böylece tek seferde siteyi doğru kodlamış olursunuz. 

3. Semantik HTML Yerine “Div Çorbası” Hazırlamak

React, Vue, Next.js gibi modern web framework’leri, geliştirme hızını artırır. Fakat geliştiriciler, söz konusu yöntemleri kullanırken her şeye <div> ve <span> etiketi yapıştırır. Oysa ki erişilebilir bir site için sayfanın yapısını net olarak anlatmak,yani semantik etiketler kullanmak gerekir. Öte yandan Google’ın güncel algoritmaları, içeriklere değer biçerken sayfadaki hiyerarşiye bakar. H1, H2, H3, H4, H5 ve H6 arasındaki hiyerarşisi düzgün kurulmayan bir sayfa, botlar tarafından karmaşık olarak algılanır. Eğer arama sonuçlarında snippet olarak çıkma hedefiniz varsa, düzgün hiyerarşi olmadan bunu başarmanız mümkün değildir. Bu bağlamda erişilebilirlik testi yaparken kodun çalışıp çalışmadığıyla birlikte neler anlattığına da odaklanmalısınız.

4. Tek Tip Engel Grubuna Odaklanmak

Erişilebilirlik denince akla genellikle belli engel grupları gelir. Oysa ki gerçekten erişilebilir bir site, tüm dezavantajlı gruplara uygun olarak hazırlanmıştır. Görme, işitme, motor ve bilişsel bozukluklar, kalıcı engellerdir. Elbette ki erişilebilir site hazırlarken kalıcı engellere sahip bireylere kullanışlı platformlar sunmak önemlidir. Fakat kolun kırılması gibi geçici problemler de erişilebilirlik testi sürecine dahil edilmelidir. Örneğin kolu kırık bireyler, özellikle sağ kolu kırıksa, klavye kullanmakta zorlanacaktır. Bu noktada video alt yazılarına ihtiyacı duymaları epey doğaldır. Işığa karşı duyarlılık gibi durumsal engellerde de kontrast ihtiyacı doğar.

Erişilebilirlik testi planlaması sırasında ekranı okuyuculara uygun olarak optimize etmek önemlidir. Fakat, örneğin romatoid artritli bir birey, sabah tutukluğu sırasında parmaklarını kullanmakta zorlaşacaktır. Bu noktada benzer sorun yaşayan ya da motor engeli bulunan bireylerin Tab tuşuyla siteyi gezip gezmediğini de kontrol etmelisiniz.

5. WCAG Standartlarına Tam Olarak Bağlı Kalmak

Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu, engelli bireylerin dijital dünyada zorluk çekmemesi için sizlere rehberlik eder. Fakat bu noktada empati yeteneğinizi de devreye almalısınız. Çünkü WCAG, adı üzerinde bir kılavuzdur ve insanların ne hissettiğini söylemez. Öte yandan bazı siteler standartları karşılar karşılamasına, fakat pratikte hala herkes için kullanılabilir olmaz. Bunun önüne geçmek için en az bir engelli bireyin web sitenizi kullanmasını istemelisiniz. Gerçek yaşama odaklanmak ve engelli bireyleri test sürecine dahil etmek, projenizi ve bütçenizi korumanızı sağlayacaktır.